| 釋義 |
“自是天上神仙,寬宸顧、實勞耆德。”詩句出處:《寶鼎現(xiàn)》;是宋朝詩人宋無名氏的作品。 天高良月。瑞靄蔥倩,綺霞粲浩。望寶閣、奎躔交絢,秀毓文星正佳節(jié)。九萬裡俱在下,禮樂三千剴切。扶興運(yùn)、魁星標(biāo)瑞,曾補(bǔ)赭黃袞闕。盎盎一道棠陰芾,宜福星、臨照南國。歲屢稔,月沉夜柝,父老歡謠齊喜溢。慶袞袞、羅庭前蘭玉,好是香連夜月。十萬戶深深祝,願此壽星南極。自是天上神仙,寬宸顧、實勞耆德。輒使星入覲,又報日邊消息。天為遣、梅花催雪。惟有春知得。要待列、金鼎和羹,兩兩臺星齊色。
| 【註釋】: 自:①自己?!对娊?jīng)·大雅·文王》:“永言配命,自求多福?!?言:通“焉”。配命:合乎天命。)《老子》:“知人者智,自知者明?!雹谟H自。宋濂《送東陽馬生序》:“每假借於藏書之傢,手自筆錄,計日以還?!薄妒酚洝な捪鄧纻怼?“高祖自將?!雹圩匀??!妒酚洝だ顚④娏袀鳌?“諺曰:‘桃李無言,下自成蹊。’”(蹊:小徑;小路。)④介詞。1.從。《孟子·滕文公上》:“有為神農(nóng)之言者許行,自楚之滕?!?神農(nóng):傳說為古代造耒耜、興農(nóng)業(yè)的帝王。許行:當(dāng)時的農(nóng)學(xué)傢。)《論語·學(xué)而》:“有朋自遠(yuǎn)方來?!?. 由於?!妒酚洝でZ生列傳》:“屈平之作《離騷》,蓋自怨生也?!薄稘h書·灌夫傳》:“侯自我得之,自我捐之,無所恨。”⑤連詞。表示假設(shè)。可譯為假如。《左傳·成公十六年》:“唯聖人能內(nèi)外無患,自非聖人,外寧必有內(nèi)憂?!雹捱B詞。表示假設(shè)的讓步??勺g為即使?!稘h書·高祖紀(jì)下》:“高祖不修文學(xué),而性明達(dá),好謀能聽,自監(jiān)門戍卒,見之如舊。”又《杜周傳》:“自京師不曉,況於遠(yuǎn)方?”自是:①應(yīng)是,本是。賈島《贈胡禪師》:“~~根機(jī)鈍,非關(guān)夏臘深?!雹谧砸詾槭?。《老子》章二十四:“自見者不明,~~者不彰?!?/div> 是:①正確。與“非”相對。《論語·陽貨》:“偃之言是也?!雹诳隙?;認(rèn)為正確。《墨子·尚同上》:“國君之所是,必皆是之。”③糾正;訂正?!抖Y記·月令》:“是察阿黨,則罪無有掩蔽?!?察:審察。)④表示判斷,是?!妒酚洝ご炭土袀鳌?“此必是豫讓也?!雹荽~。表示近指。相當(dāng)於“此”、“這”?!睹献印ち夯萃跎稀?“直不百步耳,是亦走也?!雹捱B詞。相當(dāng)於“於是”?!豆茏印ぞ忌稀?“非茲,是無以理人;非茲,是無以生財?!雹咧~。用以前置賓語。《左傳·襄公十四年》:“唯餘馬首是瞻?!盵是以]因此;所以。《韓非子·喻老》:“今在骨髓,臣是以無請也?!盵是故]因此?!睹献印ち夯萃跸隆?“唯仁者能以大事小,是故湯事葛?!盵國是]國傢大計。梁啟超《戊戌政變記·譚嗣同傳》:“定國是之詔既下?!?/div> 天:①人的頭部?!秴问洗呵铩ふ撊恕?“適耳目,節(jié)嗜欲,釋智謀,去巧故……若此,則無以害其天矣。”(釋:去除。巧故:偽詐。)②天空。王充《論衡·談天》:“察當(dāng)今天去地甚高,古天與今無異?!薄峨防崭琛?“天似穹(qióng)廬,籠蓋四野?!?穹廬:氈帳。)③在額上刺字的刑罰?!吨芤住?睽》:“其人天且劓?!?劓:割掉鼻子的刑罰。)④天氣;氣候?!秴问洗呵铩ぜ敬骸?“行秋令,則天多沉陰?!雹葑匀唤纭!盾髯印ぬ煺摗?“天行有常,不為堯存,不為桀亡?!雹拮匀恍纬傻摹!肚f子·養(yǎng)生主》:“依乎天理,批大郤,導(dǎo)大窾?!雹呱系郏蛔匀唤绲闹髟??!洞呵锓甭?·郊祭》:“天者,百神之大君也?!雹嗵烀惶煲?。《左傳·成公十六年》:“國之存亡,天也。”⑨依憑;依靠者?!秲x禮· 喪服》:“夫者,妻之天也?!?/div> 上:(一)①位置在高處的。與“下”相對?!睹献印ち夯萃跎稀?“王坐於堂上,有牽牛而過堂下者。”②等級高或質(zhì)量好的。《天工開物·飴餳》:“色以白者為上?!雹鄞涡蚧驎r間在前的?!赌印て呋肌?“故雖上世之聖王,豈能使五谷常收,而旱水不至哉?”古樂府《日出東南隅行》:“東方千餘騎,夫婿居上頭?!雹茉谏衔坏木鳌!睹献印ち夯萃跎稀?“入以事其父兄,出以事其長上?!雹萦傻吞幫咛??!肚f子·逍遙遊》:“摶(tuán)扶搖而上者九萬裡?!雹奕ィ煌?。黃宗羲《柳敬亭傳》:“始復(fù)上街頭理其故業(yè)。”⑦向前。《戰(zhàn)國策·秦策二》:“三鼓之而卒不上?!?卒:終。)⑧進(jìn)呈;進(jìn)獻(xiàn);送上?!稘h書·東方朔傳》:“四方士多上書言得失?!雹岢鰣觥M鯇嵏Α段鲙洝返谝槐拘ㄗ樱骸罢┌琥L鶯上。”⑩加;添加?!墩撜Z·顏淵》:“草上之風(fēng)必偃?!?11)塗染?!短旃ら_物·造竹紙》:“先以白礬水染過,後上紅花汁雲(yún)?!?12)通“尚”。崇尚。《呂氏春秋·長見》:“尊賢上功?!?(二)shǎng 上聲,漢語四聲之一。鐘嶸《詩品序》:“至平上去人,則餘病未能。”神:①天神。古人認(rèn)為天地萬物的創(chuàng)造者和主宰者?!墩撜Z·述而》:“禱爾於上下神祇?!雹诠砩瘛!抖Y記·祭法》:“山林、川谷、丘陵,能出雲(yún),為風(fēng)雨,見怪物,皆曰神?!?見:現(xiàn)。)③指人死後的魂靈?!蹲髠鳌ふ压吣辍?“昔堯殛鯀於羽山,其神化為黃熊?!雹苄睿簧衿??!吨芤住は缔o上》:“陰陽不測謂之神。”⑤心神;精神?!盾髯印ぬ煺摗?“形具而神生?!雹薇砬椋簧駪B(tài)。《世說新語·簡傲》:“(王恬)神氣傲邁,瞭無相酬對意?!雹咝蜗?;肖像。蔣驥《傳神秘要》:“傳神最大者,令彼隔幾而坐,可遠(yuǎn)三四尺許,若小照,可遠(yuǎn)五六尺,愈小愈宜遠(yuǎn)?!雹嗌耥崱V肝乃囎髌吩诰辰缟纤磉_(dá)出的情趣韻致。嚴(yán)羽《滄浪詩話·詩辨》:“詩之極致有一,曰入神。詩而入神,至矣,盡矣,蔑以加矣!”(蔑:無;沒有。)仙:①神仙。劉禹錫《陋室銘》:“山不在高,有仙則名?!雹谥感逕挸上?。《論衡·道虛》:“物無不死,人安能仙?!雹壑父哐哦龇菜椎娜?。杜牧《春日茶山病不飲酒因呈賓客》:“誰知病太守,猶得作茶仙。”④非同凡響的。洪昇《長生殿·偷曲》:“恰稱廣寒宮仙樂聲聲。”⑤稱與道教有關(guān)的人或事物。⑥對人死的敬稱。韓愈《大行皇太後挽歌詞三首》之三:“雲(yún)隨仙馭遠(yuǎn),風(fēng)助聖情哀?!?仙馭:仙駕。聖:指皇帝。)⑦輕松;自在。杜甫《覽鏡呈柏中丞》:“行遲更覺仙?!?/div> 寬:①寬廣;寬闊。夏完淳《別雲(yún)間》:“無限山河淚,誰言天地寬。”司馬光《訓(xùn)儉示康》:“此為宰相聽事誠隘,為太祝、奉禮聽事已寬矣?!雹诜艑挘环潘?。桓寬《鹽鐵論》:“寬徭役。”方苞《獄中雜記》:“惟極貧無依,則械系不稍寬,為標(biāo)準(zhǔn)以警其餘?!雹蹖捄甏罅浚徊粐?yán)厲。賈誼《過秦論》:“此四君者,皆明智而忠信,寬厚而愛人?!雹軐捤?;寬待。司馬遷《廉頗藺相如列傳》:“鄙賤之人,不知將軍寬之至此也?!雹輰捑b;寬裕。洪亮吉《治平篇》:“以二人居屋十間,食田一頃,寬然有餘矣?!盵寬綽(chuo)]寬宏?!稌x書·宣帝紀(jì)》:“性寬綽以能容?!?/div> 宸:①屋簷。何晏《景福殿賦》:“蕓若充庭,槐楓被宸?!雹谏铄涞姆课?。③帝王的住所。王勃《九成宮頌》:“宸扉(fēi)既辟?!雹艿弁?。宋之問《松山嶺應(yīng)制詩》:“芳聲耀今古,四海儆(jǐng)宸威?!?儆:警戒。)顧:①轉(zhuǎn)過頭看。辛棄疾《永遇樂 · 京口北固亭懷古》:“元嘉草草,封狼居胥,贏得倉皇北顧?!雹诳?。《新五代史·秦王從榮傳》:“君臣相顧?!雹劭赐?;拜訪。諸葛亮《前出師表》:“三顧臣於草廬之中?!雹苷疹櫋K抉R光《資治通鑒》卷六十五:“子佈、元表諸人各顧妻子,挾持私慮,深失所望。”⑤副詞。1.相當(dāng)於“反而”、“卻”?!稘h書·賈誼傳》:“足反居上,首顧居下?!?.不過;隻是。范曄《後漢書·王昌傳》:“光武曰:‘顧得全身可矣?!?.難道。彭端淑《為學(xué)》:“人之立志,顧不如蜀鄙之僧哉。”⑥連詞。相當(dāng)於“但是”。諸葛亮《後出師表》:“臣非不自惜也,顧王業(yè)不可偏安於蜀都。”實:①充實;充滿?!睹献印ち夯萃跸隆?“君之倉廩實,府庫充?!雹诠麑?;種子?!俄n非子·五蠹》:“草木之實足食也?!雹壅鎸崳徽嬲\?!墩摵狻柨住?“世之儒生不能實道是非也?!雹芨痹~。的確;確實?!蹲髠鳌は骞荒辍?“小人實不才?!雹萦渺毒渲屑訌?qiáng)語氣的語氣詞?!蹲髠鳌べ夜迥辍?“鬼神非人實親,惟德是依。”勞:(一)①勞動;勞作?!墩撜Z·為政》:“有事弟子服其勞。”又勞動者或勞動力的簡稱。②勞苦;操勞。《左傳·僖公三十二年》:“師勞力竭。”③功勞;功績?!敦懹^政要·擇要》:“賞當(dāng)其勞,無功者自退?!雹苜M(fèi);煩?!对娊?jīng)·邶風(fēng)·燕燕》:“瞻望弗及,實勞我心?!雹菸縿?;慰問?!秲x禮·覲禮》:“(侯氏)北而立,王勞之。”司馬遷《報任安書》:“然陵一呼勞軍,士無不起?!?(二)lào 通“耢”。一種耙地的農(nóng)具。賈思勰《齊民要術(shù)·耕田》:“春耕尋手勞。”耆:①年老?!肚f子·寓言》:“以期年耆者。”②通“嗜(shì)”。嗜好?!睹献印じ孀由稀?“耆秦人之炙?!盵耆艾]1. 年老或老人?!盾髯印ぶ率俊?“耆艾而信,可以為師。”2.指師傅?!秶Z·周語上》:“瞽史教誨,耆艾修之。”(瞽史:樂官和太史。修:培養(yǎng)。)德:①道德;通過修養(yǎng)達(dá)到的最高境界?!盾髯印ね踔啤?“無德不貴,無能不官。”②品行;行為。《孟子·離婁上》:“求也為季氏宰,無能改於其德?!?求:人名。宰:傢臣。)③心意;意志?!对娊?jīng)· 衛(wèi)風(fēng)·氓》:“士也罔極,二三其德?!?罔:無。極:準(zhǔn)則。)④恩德;恩惠?!俄n非子·解老》:“有道之君,外無怨讎於鄰敵,而內(nèi)有德澤於人民?!雹莞卸?;感激?!蹲髠鳌べ夜哪辍?“王德狄人,將以其女為後。” “自是天上神仙,寬宸顧、實勞耆德?!痹娋涑鎏帲骸秾毝ΜF(xiàn)》;是宋朝詩人宋無名氏的作品。 天高良月。瑞靄蔥倩,綺霞粲浩。望寶閣、奎躔交絢,秀毓文星正佳節(jié)。九萬里俱在下,禮樂三千剴切。扶興運(yùn)、魁星標(biāo)瑞,曾補(bǔ)赭黃袞闕。盎盎一道棠陰芾,宜福星、臨照南國。歲屢稔,月沉夜柝,父老歡謠齊喜溢。慶袞袞、羅庭前蘭玉,好是香連夜月。十萬戶深深祝,愿此壽星南極。自是天上神仙,寬宸顧、實勞耆德。輒使星入覲,又報日邊消息。天為遣、梅花催雪。惟有春知得。要待列、金鼎和羹,兩兩臺星齊色。
| 【注釋】: 自:①自己?!对娊?jīng)·大雅·文王》:“永言配命,自求多福?!?言:通“焉”。配命:合乎天命。)《老子》:“知人者智,自知者明?!雹谟H自。宋濂《送東陽馬生序》:“每假借于藏書之家,手自筆錄,計日以還。”《史記·蕭相國世家》:“高祖自將?!雹圩匀??!妒酚洝だ顚④娏袀鳌?“諺曰:‘桃李無言,下自成蹊。’”(蹊:小徑;小路。)④介詞。1.從?!睹献印る墓稀?“有為神農(nóng)之言者許行,自楚之滕。”(神農(nóng):傳說為古代造耒耜、興農(nóng)業(yè)的帝王。許行:當(dāng)時的農(nóng)學(xué)家。)《論語·學(xué)而》:“有朋自遠(yuǎn)方來?!?. 由于?!妒酚洝でZ生列傳》:“屈平之作《離騷》,蓋自怨生也?!薄稘h書·灌夫傳》:“侯自我得之,自我捐之,無所恨。”⑤連詞。表示假設(shè)??勺g為假如?!蹲髠鳌こ晒辍?“唯圣人能內(nèi)外無患,自非圣人,外寧必有內(nèi)憂?!雹捱B詞。表示假設(shè)的讓步??勺g為即使?!稘h書·高祖紀(jì)下》:“高祖不修文學(xué),而性明達(dá),好謀能聽,自監(jiān)門戍卒,見之如舊。”又《杜周傳》:“自京師不曉,況于遠(yuǎn)方?”自是:①應(yīng)是,本是。賈島《贈胡禪師》:“~~根機(jī)鈍,非關(guān)夏臘深。”②自以為是。《老子》章二十四:“自見者不明,~~者不彰?!?/div> 是:①正確。與“非”相對?!墩撜Z·陽貨》:“偃之言是也?!雹诳隙?;認(rèn)為正確。《墨子·尚同上》:“國君之所是,必皆是之?!雹奂m正;訂正?!抖Y記·月令》:“是察阿黨,則罪無有掩蔽?!?察:審察。)④表示判斷,是。《史記·刺客列傳》:“此必是豫讓也?!雹荽~。表示近指。相當(dāng)于“此”、“這”。《孟子·梁惠王上》:“直不百步耳,是亦走也?!雹捱B詞。相當(dāng)于“于是”?!豆茏印ぞ忌稀?“非茲,是無以理人;非茲,是無以生財?!雹咧~。用以前置賓語。《左傳·襄公十四年》:“唯余馬首是瞻。”[是以]因此;所以?!俄n非子·喻老》:“今在骨髓,臣是以無請也?!盵是故]因此?!睹献印ち夯萃跸隆?“唯仁者能以大事小,是故湯事葛?!盵國是]國家大計。梁啟超《戊戌政變記·譚嗣同傳》:“定國是之詔既下?!?/div> 天:①人的頭部?!秴问洗呵铩ふ撊恕?“適耳目,節(jié)嗜欲,釋智謀,去巧故……若此,則無以害其天矣?!?釋:去除。巧故:偽詐。)②天空。王充《論衡·談天》:“察當(dāng)今天去地甚高,古天與今無異?!薄峨防崭琛?“天似穹(qióng)廬,籠蓋四野。”(穹廬:氈帳。)③在額上刺字的刑罰?!吨芤住?睽》:“其人天且劓?!?劓:割掉鼻子的刑罰。)④天氣;氣候?!秴问洗呵铩ぜ敬骸?“行秋令,則天多沉陰?!雹葑匀唤纭!盾髯印ぬ煺摗?“天行有常,不為堯存,不為桀亡?!雹拮匀恍纬傻??!肚f子·養(yǎng)生主》:“依乎天理,批大郤,導(dǎo)大窾?!雹呱系?;自然界的主宰?!洞呵锓甭?·郊祭》:“天者,百神之大君也?!雹嗵烀惶煲?。《左傳·成公十六年》:“國之存亡,天也?!雹嵋缿{;依靠者?!秲x禮· 喪服》:“夫者,妻之天也。”上:(一)①位置在高處的。與“下”相對?!睹献印ち夯萃跎稀?“王坐于堂上,有牽牛而過堂下者?!雹诘燃壐呋蛸|(zhì)量好的?!短旃ら_物·飴餳》:“色以白者為上?!雹鄞涡蚧驎r間在前的。《墨子·七患》:“故雖上世之圣王,豈能使五谷常收,而旱水不至哉?”古樂府《日出東南隅行》:“東方千余騎,夫婿居上頭。”④在上位的君主。《孟子·梁惠王上》:“入以事其父兄,出以事其長上?!雹萦傻吞幫咛?。《莊子·逍遙游》:“摶(tuán)扶搖而上者九萬里?!雹奕?;往。黃宗羲《柳敬亭傳》:“始復(fù)上街頭理其故業(yè)?!雹呦蚯??!稇?zhàn)國策·秦策二》:“三鼓之而卒不上。”(卒:終。)⑧進(jìn)呈;進(jìn)獻(xiàn);送上?!稘h書·東方朔傳》:“四方士多上書言得失?!雹岢鰣?。王實甫《西廂記》第一本楔子:“正旦扮鶯鶯上?!雹饧樱惶砑?。《論語·顏淵》:“草上之風(fēng)必偃?!?11)涂染。《天工開物·造竹紙》:“先以白礬水染過,后上紅花汁云?!?12)通“尚”。崇尚?!秴问洗呵铩らL見》:“尊賢上功。” (二)shǎng 上聲,漢語四聲之一。鐘嶸《詩品序》:“至平上去人,則余病未能?!?/div> 神:①天神。古人認(rèn)為天地萬物的創(chuàng)造者和主宰者。《論語·述而》:“禱爾于上下神祇。”②鬼神。《禮記·祭法》:“山林、川谷、丘陵,能出云,為風(fēng)雨,見怪物,皆曰神。”(見:現(xiàn)。)③指人死后的魂靈?!蹲髠鳌ふ压吣辍?“昔堯殛鯀于羽山,其神化為黃熊?!雹苄?;神奇?!吨芤住は缔o上》:“陰陽不測謂之神?!雹菪纳?;精神?!盾髯印ぬ煺摗?“形具而神生?!雹薇砬椋簧駪B(tài)?!妒勒f新語·簡傲》:“(王恬)神氣傲邁,了無相酬對意?!雹咝蜗?;肖像。蔣驥《傳神秘要》:“傳神最大者,令彼隔幾而坐,可遠(yuǎn)三四尺許,若小照,可遠(yuǎn)五六尺,愈小愈宜遠(yuǎn)?!雹嗌耥?。指文藝作品在境界上所表達(dá)出的情趣韻致。嚴(yán)羽《滄浪詩話·詩辨》:“詩之極致有一,曰入神。詩而入神,至矣,盡矣,蔑以加矣!”(蔑:無;沒有。)仙:①神仙。劉禹錫《陋室銘》:“山不在高,有仙則名?!雹谥感逕挸上伞!墩摵狻さ捞摗?“物無不死,人安能仙?!雹壑父哐哦龇菜椎娜?。杜牧《春日茶山病不飲酒因呈賓客》:“誰知病太守,猶得作茶仙。”④非同凡響的。洪昇《長生殿·偷曲》:“恰稱廣寒宮仙樂聲聲?!雹莘Q與道教有關(guān)的人或事物。⑥對人死的敬稱。韓愈《大行皇太后挽歌詞三首》之三:“云隨仙馭遠(yuǎn),風(fēng)助圣情哀?!?仙馭:仙駕。圣:指皇帝。)⑦輕松;自在。杜甫《覽鏡呈柏中丞》:“行遲更覺仙?!?/div> 寬:①寬廣;寬闊。夏完淳《別云間》:“無限山河淚,誰言天地寬?!彼抉R光《訓(xùn)儉示康》:“此為宰相聽事誠隘,為太祝、奉禮聽事已寬矣?!雹诜艑?;放松?;笇挕尔}鐵論》:“寬徭役?!狈桨丢z中雜記》:“惟極貧無依,則械系不稍寬,為標(biāo)準(zhǔn)以警其余?!雹蹖捄甏罅?;不嚴(yán)厲。賈誼《過秦論》:“此四君者,皆明智而忠信,寬厚而愛人?!雹軐捤?;寬待。司馬遷《廉頗藺相如列傳》:“鄙賤之人,不知將軍寬之至此也?!雹輰捑b;寬裕。洪亮吉《治平篇》:“以二人居屋十間,食田一頃,寬然有余矣?!盵寬綽(chuo)]寬宏?!稌x書·宣帝紀(jì)》:“性寬綽以能容?!?/div> 宸:①屋檐。何晏《景福殿賦》:“蕓若充庭,槐楓被宸?!雹谏铄涞姆课?。③帝王的住所。王勃《九成宮頌》:“宸扉(fēi)既辟?!雹艿弁?。宋之問《松山嶺應(yīng)制詩》:“芳聲耀今古,四海儆(jǐng)宸威?!?儆:警戒。)顧:①轉(zhuǎn)過頭看。辛棄疾《永遇樂 · 京口北固亭懷古》:“元嘉草草,封狼居胥,贏得倉皇北顧?!雹诳??!缎挛宕贰で赝鯊臉s傳》:“君臣相顧?!雹劭赐话菰L。諸葛亮《前出師表》:“三顧臣于草廬之中?!雹苷疹?。司馬光《資治通鑒》卷六十五:“子布、元表諸人各顧妻子,挾持私慮,深失所望?!雹莞痹~。1.相當(dāng)于“反而”、“卻”?!稘h書·賈誼傳》:“足反居上,首顧居下。”2.不過;只是。范曄《后漢書·王昌傳》:“光武曰:‘顧得全身可矣?!?.難道。彭端淑《為學(xué)》:“人之立志,顧不如蜀鄙之僧哉?!雹捱B詞。相當(dāng)于“但是”。諸葛亮《后出師表》:“臣非不自惜也,顧王業(yè)不可偏安于蜀都?!?/div> 實:①充實;充滿?!睹献印ち夯萃跸隆?“君之倉廩實,府庫充?!雹诠麑崳环N子。《韓非子·五蠹》:“草木之實足食也。”③真實;真誠?!墩摵狻柨住?“世之儒生不能實道是非也?!雹芨痹~。的確;確實。《左傳·襄公三十一年》:“小人實不才?!雹萦糜诰渲屑訌?qiáng)語氣的語氣詞。《左傳·僖公五年》:“鬼神非人實親,惟德是依?!?/div> 勞:(一)①勞動;勞作。《論語·為政》:“有事弟子服其勞?!庇謩趧诱呋騽趧恿Φ暮喎Q。②勞苦;操勞。《左傳·僖公三十二年》:“師勞力竭?!雹酃?;功績?!敦懹^政要·擇要》:“賞當(dāng)其勞,無功者自退?!雹苜M(fèi);煩。《詩經(jīng)·邶風(fēng)·燕燕》:“瞻望弗及,實勞我心。”⑤慰勞;慰問?!秲x禮·覲禮》:“(侯氏)北而立,王勞之?!彼抉R遷《報任安書》:“然陵一呼勞軍,士無不起。” (二)lào 通“耢”。一種耙地的農(nóng)具。賈思勰《齊民要術(shù)·耕田》:“春耕尋手勞?!?/div> 耆:①年老?!肚f子·寓言》:“以期年耆者?!雹谕ā笆?shì)”。嗜好?!睹献印じ孀由稀?“耆秦人之炙。”[耆艾]1. 年老或老人?!盾髯印ぶ率俊?“耆艾而信,可以為師?!?.指師傅。《國語·周語上》:“瞽史教誨,耆艾修之?!?瞽史:樂官和太史。修:培養(yǎng)。)德:①道德;通過修養(yǎng)達(dá)到的最高境界?!盾髯印ね踔啤?“無德不貴,無能不官?!雹谄沸?;行為?!睹献印るx婁上》:“求也為季氏宰,無能改于其德?!?求:人名。宰:家臣。)③心意;意志?!对娊?jīng)· 衛(wèi)風(fēng)·氓》:“士也罔極,二三其德。”(罔:無。極:準(zhǔn)則。)④恩德;恩惠?!俄n非子·解老》:“有道之君,外無怨讎于鄰敵,而內(nèi)有德澤于人民?!雹莞卸?;感激?!蹲髠鳌べ夜哪辍?“王德狄人,將以其女為后。” “zi shi tian shang shen xian ,kuan chen gu 、shi lao qi de 。”shi gou chu chu :《bao ding xian 》;shi song chao shi ren song mo ming shi de zuo pin 。 tian gao liang yue 。rui ai cong qian ,qi xia can hao 。wang bao ge 、kui chan jiao xuan ,xiu yu wen xing zheng jia jie 。jiu mo li ju zai xia ,li le san qian kai qie 。fu xing yun 、kui xing biao rui ,ceng bu zhe huang gun que 。ang ang yi dao tang yin fei ,yi fu xing 、lin zhao na guo 。sui lv ren ,yue chen ye tuo ,fu lao huan yao ji xi yi 。qing gun gun 、luo ting qian lan yu ,hao shi xiang lian ye yue 。shi mo hu shen shen zhu ,yuan ci shou xing na ji 。zi shi tian shang shen xian ,kuan chen gu 、shi lao qi de 。zhe shi xing ru jin ,you bao ri bian xiao xi 。tian wei qian 、mei hua cui xue 。wei you chun zhi de 。yao dai lie 、jin ding he geng ,liang liang tai xing ji se 。
| 【zhu shi 】: zi :①zi ji 。《shi jing ·da ya ·wen wang 》:“yong yan pei ming ,zi qiu duo fu ?!?yan :tong “yan ”。pei ming :ge hu tian ming 。)《lao zi 》:“zhi ren zhe zhi ,zi zhi zhe ming ?!雹趒in zi 。song lian 《song dong yang ma sheng xu 》:“mei jia jie yu cang shu zhi jia ,shou zi bi lu ,ji ri yi hai ?!薄秙hi ji ·xiao xiang guo shi jia 》:“gao zu zi jiang ?!雹踷i ran ?!秙hi ji ·li jiang jun lie chuan 》:“yan yue :‘tao li mo yan ,xia zi cheng qi ?!?qi :xiao jing ;xiao lu 。)④jie ci 。1.cong 。《meng zi ·teng wen gong shang 》:“you wei shen nong zhi yan zhe hu hang ,zi chu zhi teng ?!?shen nong :chuan shui wei gu dai zao lei si 、xing nong ye de di wang 。hu hang :dang shi de nong xue jia 。)《lun yu ·xue er 》:“you peng zi yuan fang lai ?!?. you yu 。《shi ji ·qu yuan gu sheng lie chuan 》:“qu ping zhi zuo 《li sao 》,gai zi yuan sheng ye ?!薄秇an shu ·guan fu chuan 》:“hou zi wo de zhi ,zi wo juan zhi ,mo suo hen ?!雹輑ian ci 。biao shi jia she 。ke yi wei jia ru ?!秡uo chuan ·cheng gong shi liu nian 》:“wei sheng ren neng nei wai mo huan ,zi fei sheng ren ,wai ning bi you nei you ?!雹辧ian ci 。biao shi jia she de rang bu 。ke yi wei ji shi ?!秇an shu ·gao zu ji xia 》:“gao zu bu xiu wen xue ,er xing ming da ,hao mou neng ting ,zi jian men shu cu ,jian zhi ru jiu 。”you 《du zhou chuan 》:“zi jing shi bu xiao ,kuang yu yuan fang ?”zi shi :①ying shi ,ben shi 。gu dao 《zeng hu chan shi 》:“~~gen ji dun ,fei guan xia la shen ?!雹趜i yi wei shi ?!秎ao zi 》zhang er shi si :“zi jian zhe bu ming ,~~zhe bu zhang ?!?/div> shi :①zheng que 。yu “fei ”xiang dui 。《lun yu ·yang huo 》:“yan zhi yan shi ye 。”②ken ding ;ren wei zheng que ?!秏o zi ·shang tong shang 》:“guo jun zhi suo shi ,bi jie shi zhi ?!雹踛iu zheng ;ding zheng ?!秎i ji ·yue ling 》:“shi cha a dang ,ze zui mo you yan bi ?!?cha :shen cha 。)④biao shi pan duan ,shi ?!秙hi ji ·ci ke lie chuan 》:“ci bi shi yu rang ye ?!雹載ai ci 。biao shi jin zhi 。xiang dang yu “ci ”、“zhe ”?!秏eng zi ·liang hui wang shang 》:“zhi bu bai bu er ,shi yi zou ye ?!雹辧ian ci 。xiang dang yu “yu shi ”?!秅uan zi ·jun chen shang 》:“fei ci ,shi mo yi li ren ;fei ci ,shi mo yi sheng cai ?!雹遺hu ci 。yong yi qian zhi bin yu ?!秡uo chuan ·xiang gong shi si nian 》:“wei yu ma shou shi zhan ?!盵shi yi ]yin ci ;suo yi ?!秇an fei zi ·yu lao 》:“jin zai gu sui ,chen shi yi mo qing ye ?!盵shi gu ]yin ci ?!秏eng zi ·liang hui wang xia 》:“wei ren zhe neng yi da shi xiao ,shi gu shang shi ge ?!盵guo shi ]guo jia da ji 。liang qi chao 《wu qu zheng bian ji ·tan si tong chuan 》:“ding guo shi zhi zhao ji xia ?!?/div> tian :①ren de tou bu ?!秎v shi chun qiu ·lun ren 》:“kuo er mu ,jie shi yu ,shi zhi mou ,qu qiao gu ……re ci ,ze mo yi hai ji tian yi ?!?shi :qu chu 。qiao gu :wei zha 。)②tian kong 。wang chong 《lun heng ·tan tian 》:“cha dang jin tian qu de shen gao ,gu tian yu jin mo yi 。”《chi le ge 》:“tian shi qiong (qióng)lu ,long gai si ye ?!?qiong lu :zhan zhang 。)③zai e shang ci zi de xing fa 。《zhou yi · kui 》:“ji ren tian ju yi ?!?yi :ge diao bi zi de xing fa 。)④tian qi ;qi hou 。《lv shi chun qiu ·ji chun 》:“hang qiu ling ,ze tian duo chen yin 。”⑤zi ran jie 。《xun zi ·tian lun 》:“tian hang you chang ,bu wei yao cun ,bu wei jie wang ?!雹込i ran xing cheng de ?!秡huang zi ·yang sheng zhu 》:“yi hu tian li ,pi da xi ,dao da kuan 。”⑦shang di ;zi ran jie de zhu zai 。《chun qiu fan lou ·jiao ji 》:“tian zhe ,bai shen zhi da jun ye ?!雹鄑ian ming ;tian yi ?!秡uo chuan ·cheng gong shi liu nian 》:“guo zhi cun wang ,tian ye ?!雹醳i ping ;yi kao zhe ?!秠i li · sang fu 》:“fu zhe ,qi zhi tian ye ?!?/div> shang :(yi )①wei zhi zai gao chu de 。yu “xia ”xiang dui ?!秏eng zi ·liang hui wang shang 》:“wang zuo yu tang shang ,you qian niu er guo tang xia zhe ?!雹赿eng ji gao huo zhi liang hao de ?!秚ian gong kai wu ·yi tang 》:“se yi bai zhe wei shang ?!雹踓i xu huo shi jian zai qian de ?!秏o zi ·qi huan 》:“gu sui shang shi zhi sheng wang ,qi neng shi wu gu chang shou ,er han shui bu zhi zai ?”gu le fu 《ri chu dong na yu hang 》:“dong fang qian yu ji ,fu xu ju shang tou 。”④zai shang wei de jun zhu ?!秏eng zi ·liang hui wang shang 》:“ru yi shi ji fu xiong ,chu yi shi ji chang shang ?!雹輞ou di chu wang gao chu 。《zhuang zi ·xiao yao you 》:“tuan (tuán)fu yao er shang zhe jiu mo li ?!雹辯u ;wang 。huang zong xi 《liu jing ting chuan 》:“shi fu shang jie tou li ji gu ye ?!雹選iang qian ?!秡han guo ce ·qin ce er 》:“san gu zhi er cu bu shang ?!?cu :zhong 。)⑧jin cheng ;jin suo ;song shang ?!秇an shu ·dong fang shuo chuan 》:“si fang shi duo shang shu yan de shi ?!雹醕hu chang 。wang shi fu 《xi xiang ji 》di yi ben xie zi :“zheng dan ban ying ying shang ?!雹鈐ia ;tian jia ?!秎un yu ·yan yuan 》:“cao shang zhi feng bi yan 。”(11)tu ran ?!秚ian gong kai wu ·zao zhu zhi 》:“xian yi bai fan shui ran guo ,hou shang gong hua zhi yun ?!?12)tong “shang ”。chong shang ?!秎v shi chun qiu ·chang jian 》:“zun xian shang gong ?!?(er )shǎng shang sheng ,han yu si sheng zhi yi 。zhong rong 《shi pin xu 》:“zhi ping shang qu ren ,ze yu bing wei neng 。”shen :①tian shen 。gu ren ren wei tian de mo wu de chuang zao zhe he zhu zai zhe ?!秎un yu ·shu er 》:“dao er yu shang xia shen 祇。”②gui shen 。《li ji ·ji fa 》:“shan lin 、chuan gu 、qiu ling ,neng chu yun ,wei feng yu ,jian guai wu ,jie yue shen ?!?jian :xian 。)③zhi ren si hou de hun ling ?!秡uo chuan ·zhao gong qi nian 》:“xi yao ji gun yu yu shan ,ji shen hua wei huang xiong ?!雹躼uan miao ;shen ji ?!秡hou yi ·ji ci shang 》:“yin yang bu ce wei zhi shen ?!雹輝in shen ;jing shen ?!秞un zi ·tian lun 》:“xing ju er shen sheng ?!雹辀iao qing ;shen tai ?!秙hi shui xin yu ·jian ao 》:“(wang tian )shen qi ao mai ,le mo xiang chou dui yi ?!雹選ing xiang ;xiao xiang 。jiang ji 《chuan shen bi yao 》:“chuan shen zui da zhe ,ling bi ge ji er zuo ,ke yuan san si che hu ,re xiao zhao ,ke yuan wu liu che ,yu xiao yu yi yuan ?!雹鄐hen yun 。zhi wen yi zuo pin zai jing jie shang suo biao da chu de qing qu yun zhi 。yan yu 《cang lang shi hua ·shi bian 》:“shi zhi ji zhi you yi ,yue ru shen 。shi er ru shen ,zhi yi ,jin yi ,mie yi jia yi !”(mie :mo ;mei you 。)xian :①shen xian 。liu yu xi 《lou shi ming 》:“shan bu zai gao ,you xian ze ming ?!雹趜hi xiu lian cheng xian ?!秎un heng ·dao xu 》:“wu mo bu si ,ren an neng xian ?!雹踷hi gao ya er chao chu fan su de ren 。du mu 《chun ri cha shan bing bu yin jiu yin cheng bin ke 》:“shei zhi bing tai shou ,you de zuo cha xian ?!雹躥ei tong fan xiang de 。hong 昇《chang sheng dian ·tou qu 》:“qia chen an han gong xian le sheng sheng ?!雹輈hen yu dao jiao you guan de ren huo shi wu 。⑥dui ren si de jing chen 。han yu 《da hang huang tai hou wan ge ci san shou 》zhi san :“yun sui xian yu yuan ,feng zhu sheng qing ai ?!?xian yu :xian jia 。sheng :zhi huang di 。)⑦qing song ;zi zai 。du fu 《lan jing cheng bai zhong cheng 》:“hang chi geng jiao xian ?!?/div> kuan :①kuan an ;kuan kuo 。xia wan chun 《bie yun jian 》:“mo xian shan he lei ,shei yan tian de kuan ?!眘i ma guang 《xun jian shi kang 》:“ci wei zai xiang ting shi cheng ai ,wei tai zhu 、feng li ting shi yi kuan yi ?!雹趂ang kuan ;fang song 。huan kuan 《yan tie lun 》:“kuan yao yi 。”fang bao 《yu zhong za ji 》:“wei ji pin mo yi ,ze xie ji bu shao kuan ,wei biao zhun yi jing ji yu ?!雹踜uan hong da liang ;bu yan li 。gu yi 《guo qin lun 》:“ci si jun zhe ,jie ming zhi er zhong xin ,kuan hou er ai ren ?!雹躪uan shu ;kuan dai 。si ma qian 《lian po lin xiang ru lie chuan 》:“bi jian zhi ren ,bu zhi jiang jun kuan zhi zhi ci ye ?!雹輐uan chao ;kuan yu 。hong liang ji 《zhi ping pian 》:“yi er ren ju wu shi jian ,shi tian yi qing ,kuan ran you yu yi ?!盵kuan chao (chuo)]kuan hong ?!秊in shu ·xuan di ji 》:“xing kuan chao yi neng rong ?!?/div> chen :①wu yan 。he yan 《jing fu dian fu 》:“yun re chong ting ,huai feng bei chen 。”②shen sui de fang wu 。③di wang de zhu suo 。wang bo 《jiu cheng gong song 》:“chen fei (fēi)ji bi ?!雹躣i wang 。song zhi wen 《song shan ling ying zhi shi 》:“fang sheng yao jin gu ,si hai jing (jǐng)chen wei ?!?jing :jing jie 。)gu :①zhuai guo tou kan 。xin qi ji 《yong yu le · jing kou bei gu ting huai gu 》:“yuan jia cao cao ,feng lang ju xu ,ying de cang huang bei gu ?!雹趉an ?!秞in wu dai shi ·qin wang cong rong chuan 》:“jun chen xiang gu ?!雹踜an wang ;bai fang 。zhu ge liang 《qian chu shi biao 》:“san gu chen yu cao lu zhi zhong ?!雹躾hao gu 。si ma guang 《zi zhi tong jian 》juan liu shi wu :“zi bu 、yuan biao zhu ren ge gu qi zi ,jia chi si lv ,shen shi suo wang ?!雹輋u ci 。1.xiang dang yu “fan er ”、“que ”?!秇an shu ·gu yi chuan 》:“zu fan ju shang ,shou gu ju xia ?!?.bu guo ;zhi shi 。fan ye 《hou han shu ·wang chang chuan 》:“guang wu yue :‘gu de quan shen ke yi ?!?.nan dao 。peng duan shu 《wei xue 》:“ren zhi li zhi ,gu bu ru shu bi zhi seng zai 。”⑥lian ci 。xiang dang yu “dan shi ”。zhu ge liang 《hou chu shi biao 》:“chen fei bu zi xi ye ,gu wang ye bu ke pian an yu shu dou ?!?/div> shi :①chong shi ;chong man ?!秏eng zi ·liang hui wang xia 》:“jun zhi cang lin shi ,fu ku chong ?!雹趃uo shi ;chong zi ?!秇an fei zi ·wu du 》:“cao mu zhi shi zu shi ye ?!雹踷hen shi ;zhen cheng ?!秎un heng ·wen kong 》:“shi zhi ru sheng bu neng shi dao shi fei ye ?!雹躥u ci 。de que ;que shi ?!秡uo chuan ·xiang gong san shi yi nian 》:“xiao ren shi bu cai ?!雹輞ong yu gou zhong jia jiang yu qi de yu qi ci ?!秡uo chuan ·xi gong wu nian 》:“gui shen fei ren shi qin ,wei de shi yi ?!?/div> lao :(yi )①lao dong ;lao zuo ?!秎un yu ·wei zheng 》:“you shi di zi fu ji lao ?!眣ou lao dong zhe huo lao dong li de jian chen 。②lao ku ;cao lao 。《zuo chuan ·xi gong san shi er nian 》:“shi lao li jie ?!雹踘ong lao ;gong ji ?!秡hen guan zheng yao ·ze yao 》:“shang dang ji lao ,mo gong zhe zi tui ?!雹躥ei ;fan ?!秙hi jing ·bei feng ·yan yan 》:“zhan wang fu ji ,shi lao wo xin 。”⑤wei lao ;wei wen ?!秠i li ·jin li 》:“(hou shi )bei er li ,wang lao zhi ?!眘i ma qian 《bao ren an shu 》:“ran ling yi hu lao jun ,shi mo bu qi ?!?(er )lào tong “l(fā)ao ”。yi chong ba de de nong ju 。gu sai xie 《ji min yao shu ·geng tian 》:“chun geng xun shou lao 。”qi :①nian lao 。《zhuang zi ·yu yan 》:“yi ji nian qi zhe ?!雹趖ong “shi (shì)”。shi hao ?!秏eng zi ·gao zi shang 》:“qi qin ren zhi zhi ?!盵qi ai ]1. nian lao huo lao ren ?!秞un zi ·zhi shi 》:“qi ai er xin ,ke yi wei shi ?!?.zhi shi fu ?!秅uo yu ·zhou yu shang 》:“gu shi jiao hui ,qi ai xiu zhi ?!?gu shi :le guan he tai shi 。xiu :pei yang 。)de :①dao de ;tong guo xiu yang da dao de zui gao jing jie ?!秞un zi ·wang zhi 》:“mo de bu gui ,mo neng bu guan ?!雹趐in hang ;hang wei ?!秏eng zi ·li lou shang 》:“qiu ye wei ji shi zai ,mo neng gai yu ji de 。”(qiu :ren ming 。zai :jia chen 。)③xin yi ;yi zhi ?!秙hi jing · wei feng ·mang 》:“shi ye wang ji ,er san ji de ?!?wang :mo 。ji :zhun ze 。)④en de ;en hui ?!秇an fei zi ·jie lao 》:“you dao zhi jun ,wai mo yuan chou yu lin di ,er nei you de ze yu ren min ?!雹輌an en ;gan ji ?!秡uo chuan ·xi gong er shi si nian 》:“wang de di ren ,jiang yi ji nv wei hou ?!?/div>
|